Madera-wijn komt van Madeira. We schrijven de naam van de wijn zonder de i die wel in de eilandnaam voorkomt. Maar op de etiketten staat die i dan weer wèl. Hoe het ook zij: nergens op ons halfrond wordt versterkte wijn zo gemaakt als op het Portugese, maar autonome Madeira. Dat is een eiland in de Noord-Atlantische Oceaan, ongeveer 500 kilometer ten westen van de Marokkaanse havenstad Casablanca. Het eiland is extreem vruchtbaar, voornamelijk door de vulkanische bodem, maar ook doordat in de vijftiende eeuw de uitgestrekte bossen op het eiland werden platgebrand om weiland voor het vee te creëren. De bodem zit daardoor zelfs nu nog vol potas. Wijnmakers daar zijn de enigen die hun wijn verhitten, na de gisting te hebben gestopt. De ligging van Madeira maakte van het eiland een belangrijke bevoorradingsplaats voor schepen die van Europa naar Amerika, Zuid-Afrika en India reisden. Door deze unieke ligging werden de versterkte maderawijnen bekend over de hele wereld. Het waren vooral de Britten die de verkoop ervan domineerden.

Warm klimaat

Madeira is bergachtig en de meeste wijngaarden liggen verspreid over de hellingen langs de noordelijke en zuidelijke kust. De wijngaarden zijn meestal aangeplant in pergolavorm, waarbij het bladerdek een hoog horizontaal afdak vormt. Daardoor kunnen tussen de wijnstokken nog andere gewassen worden verbouwd. De regen valt meestal op de hoogste stukken en langs kleine irrigatiekanalen wordt het water naar de lager gelegen, droge delen van het eiland afgevoerd. Het klimaat op Madeira is warm en vochtig, met een gemiddelde jaarlijkse neerslag van 640 mm per m². Door dit klimaat heeft de wijnbouw veel last van schimmelziekten.

Druivenrassen

Voor Madera worden vijf unieke variëteiten gebruikt. Basis-Madera van de laagste soort, die vaak gebruikt wordt voor sauzen, wordt gemaakt van de rode druivensoort Tinta Negra Mole. Dit ras is op het eiland het meest aangeplant en geeft zoete, bleekrode wijn van lage tot middelmatige kwaliteit. De andere vier druivenrassen, allemaal wit, worden 'nobel' genoemd, omdat daarvan de beste Madera's worden gemaakt: sercial, verdelho, boal of bual (de Engelse benaming) en malvasia of malmsey. Sercial geeft de droogste en bleekste wijnen met de hoogste zuurgraad en is vooral aangeplant op de hoogste hellingen langs de noordkust. Verdelho vind je vooral op de lagere hellingen langs de noordzijde van het eiland. De wijnen zijn halfdroog en hebben uitgesproken aroma's van steenfruit. Boal groeit voornamelijk op het zuidelijk deel van het eiland. De wijnen zijn halfzoet, vrij donker van kleur. Ze hebben vaak een uitgesproken aroma van koffie. De zoetste madera wordt gemaakt van de malvasia, die merendeels op de warmste plaatsen langs de zuidelijke kusten wordt verbouwd. Typisch voor alle nobele maderasoorten zijn: een hoog zuurgehalte, een zoete afdronk en rokerige aroma's van karamel.

Verhitten

Bij de vinificatie van Madera wordt de gisting doorgaans gestopt door het toevoegen van alcohol, waardoor de wijn zoet blijft. Die versterkte wijn wordt dan op een heel speciale wijze langdurig verhit. Dit proces wordt aangeduid als 'estufagem'. De topwijnen rusten langdurig - soms decennia - in eikenhouten vaten en worden bewaard onder een metalen dak vlak onder de zon. De tussenkwaliteit-wijnen worden drie maanden in eiken vaten in een warmkamer of 'estufa' gezet met een temperatuur tussen 30 en 40°C. De laagste kwaliteit gaat in grote roestvrije tanks (vaak in dezelfde ruimte) en wordt een paar weken bewaard tussen 40 en 50°C.

De regels voor gerijpte madera zijn eenvoudig en doorzichtig. Kwaliteitsmadera heeft op het etiket altijd een van de volgende benamingen: 3, 5, 10 of 15 Years Old. Met deze verschillende periodes komen verschillende benamingen overeen: 'Finest' betekent 3 jaar, 'Reserve' is 5 jaar oud, 'Special Reserve' 10 jaar en 'Extra Reserve' 15 jaar. Een Madera met een specifiek jaar op het etiket - een Vintage Madera dus - moet gemaakt zijn van een van de vier nobele druivenrassen. De wijn moet minstens 20 jaar in eikenhouten vaten rijpen.

Grote madera is een wijn die tot in de eeuwigheid kan bewaard worden. Zelfs een open fles blijft tientallen jaren houd- en drinkbaar, zonder evident kwaliteitsverlies.