Trasimeno verbaast met klassewijnen

Met de internationale federatie van wijnjournalisten heeft John Bindels de wijnregio Trasimeno rondom de stad Castiglione del Lago verkend. Een betrekkelijk onbekend gebied in Umbria, waar behalve enkele bekende cantina’s veel kleine wijndomeinen actief zijn. Ze produceren jaarlijks enkele tienduizenden flessen. Maar van een verbazingwekkende kwaliteit. Over deze ‘Fabulous Unknown Umbria’s’, zoals John ze internationaal bekendheid wil geven, gaat deze wijnreportage. In vier afleveringen besteedt hij aandacht aan de koptrekkers in dit gebied, die ook nog andere agrarische activiteiten bedrijven.

Probeer de wijnboeren van Umbria maar eens op één lijn te krijgen. Dat is nog niemand gelukt. Er zijn groten en kleinen. En de eerste categorie wil niet met de laatste door dezelfde deur. Vriendelijk zijn ze wel tegen elkaar. Maar achter de voordeur van de cantina vecht iedereen voor een spraakmakende reputatie. En wie die niet heeft, verdient de kost niet. Zo eenvoudig ligt dat.

Niet alleen

Marco, met de welluidende, adellijke achternaam Fornaciari da Passano, heeft als professor aan de universteit van Perugia veel wijnmakers en landbouwkundigen opgeleid. Die vroegere studenten vormen nu de nieuwe generatie wijnmakers en producenten. Die ziet nu de zin in van het soort samenwerking dat hun voorgeslacht altijd heeft vermeden. Italië en dus ook Umbria kent geen andere geschiedenis dan die van hertogelijke, grafelijke of pontificale oorlogen, die heuvels en valleien met bloed hebben doordrenkt. En die verdeeldheid met vijandige gevoelens voor landhongerige buren hebben eeuwenlang deel uitgemaakt van het volkse DNA. De vroegere achterdocht en het historisch gevoede wantrouwen zijn inmiddels steeds meer plaats gaan maken voor het besef dat je er alleen niet komt. Al leeft de houding: ieder voor zich en God voor ons allen nog steeds in ieder dorp.

Bijsmaak

Prof. Marco Fornaciari (54) heeft als wijnboer-president in dit district acht jaar lang geprobeerd de producenten tot een gezamenlijk optrekken te bewegen. Maar door een verbijsterende fractionering vanuit eng-politieke achtergronden is dat een illusie gebleven. Je zou kunnen zeggen dat menige wijn van cantina’s rondom het meer van Trasimeno een politieke bijsmaak heeft. Het leven is er net zo verpolitiseerd als in de grote stadsagglomeraties. Vrijwel niets komt belangeloos of zonder relatiecircuit tot stand. En geduld is daarbij een onmisbare eigenschap. Door al dat kleinschalige gekonkel zijn de wijnen van Trasimeno tot nog toe betrekkelijk onbekend gebleven. De cantina’s hadden het te druk met andere zaken. Want niet alleen moesten er wijnetiketten komen met de naam van het district erop. De dorpspolitiek en de hang naar ‘compartimentering’ vereiste ook nog eens dat de rode wijnen voor de Denominazione di Origine Controllata verdeeld werden naar Sangiovese DOC, Cabernet Sauvignon DOC, Merlot DOC en Gamay DOC. Waarbij de wijnboeren het er onderling niet over eens zijn of die Italiaanse Gamay nu in feite Grenache , Alicante of iets anders is. Voor Italianen zèlf al hoogst verwarrend. Laat staan voor buitenlanders. Fornaciari hield het daarom na al die jaren voor gezien. En vanuit zijn positie als hoogleraar heeft hij bij de nieuwe generatie kunnen bevorderen dat er meer tijd aan kwaliteitsverbetering werd gespendeerd.

Van tafel

Als gevolg daarvan heb ik rondom het meer van Trasimeno met de Federation Internationale Des Journalistes et Ecrivains de Vin ( FIJEV) wijnen geproefd die tot de top van Italië kunnen worden gerekend. Ook al hebben ze de nationale wijngids Gambero Rosso nooit gehaald. Ik noem ze, om het internationaal te houden, ‘The Fabulous Unknown Umbria’s’, die veel van wat ik in Toscane heb geproefd, met vlag en wimpel van tafel vegen. Daarom heb ik de vier koptrekkers onder de kleinere producenten voorgesteld deze wijnen gezamenlijk voor export te gaan introduceren onder zo’n ‘one liner’. Ze zetten zich nog teveel af tegen het land van de Antinori’s en de Frescobaldi’s, dat in naam nog wel een voorsprong heeft, maar in kwaliteit een zorglijke instabiliteit vertoont. Voor Trasimeno kan het bovendien nuttig zijn wijn-ambassadeurs te benoemen die in beoogde exportlanden bekendheid geven aan het hoge kwaliteitsniveau. Bovendien zou het wijntoerisme naar deze streek kunnen worden bevorderd door een geïntegreerd aanbod van logies, kunst, historie, cultuur, culinaire combinaties en wijnroutes met gevarieerde mogelijkheden.

Hoefijzer

Prof. Marco Fornaciari heeft vanuit zijn biologische en landbouwkundige achtergrond zelf ook 12 hectare wijngaard in exploitatie. Pal op de grens van Toscane en Umbria met uitzicht op de wijnstad Montepulciano ligt in het dorp Petrignano del Lago de Cantina Fanini, genoemd naar z’n vrouw Francesca, die er officieel ook de scepter zwaait. De cantina, pas nieuw toegerust, is onderdeel van het ‘agritoeristisch' complex Casal de’Cucchi, met kamers, buitenzwembad, restaurant met talentvolle chef en straks ook een welness-afdeling. In 1972 kwam het geheel door vererving in handen van de jongere generatie. En in 1990 begon de reorganisatie. Na onderzoek naar de beste combinaties van ( de sterk wisselende) bodemstructuur en druivenras werd er tussen 2004 en 2006 herbeplant in een dichtheid van 5000 stokken per hectare, in druivenakkers die de gebouwen hoefijzervormig omsluiten. Een Florentijns gespecialiseerd bureau maakte de analyse voor o.m. irrigatie en bemesting. De wijngaard levert nu merlot, sangiovese, chardonnay, die daar al een lange geschiedenis kent, pinot blanc, Marco’s voorkeursdruif voor wit, friulano en sauvignon blanc. De opbrengsten liggen tussen 42 en 50 hectoliter per hectare. Marco beslist zelf over de vinificatie en bepaalt tevens hoe en in welke menghoeveelheden de wijnen worden gebotteld. Hij heeft een Roemeense ‘uitvoerder’ die doet wat er is besloten, maar geen specifieke wijnmaker. Marco laat zich verder bijstaan door ‘consultants’ voor o.m. landbouwkunde, klimaatmaatregelen en ziektebestrijding. In de keuze van witte rassen is hij nogal gedecideerd: ’Ik wil niet de Grechetto die je hier overal ziet’. Verder werkt hij, waar gewenst, met Franse en Amerikaanse barriques. De totale organisatie van wijngaard, wijnkelder en toeristische accommodatie heeft inmiddels een stevige investering gevergd. In Trasimeno zeggen ze: niet alleen drank, vrouwen, gokken en verslaving aan drugs en mode maken je arm, maar ook het bedrijven van land- en wijnbouw.

Topklasse

Voor de chique etiketten op zijn flessen heeft Fornaciari het gezocht in historische afbeeldingen van vogels, die rondom en op het meer van Trasimeno te vinden zijn. Eendensoorten en de merel, waarachter aparte verhalen schuilen. We worden ermee geconfronteerd als we Marco’s wijnen proeven. Dat doen we drie keer: tijdens een proeverij, bij de lunch en bij de rijkelijke Italiaanse dis, die chef Gabrielle ons voorzet. Perfect gemaakte wijnen.Topklasse. Wijnen die het in de export goed zullen doen. Omdat ze een breed smaakoppervlak hebben en vooral een fraaie balans. De witte van ietwat strak tot rond met wat restsuiker. De rode met veel jus, fruit, zachte tannines en ingetogen hout.

Voorkeuren

Mijn voorkeurswijnen zijn:

• Albello del Lago, Pinot dell’Umbria IGT 2010. Blend van pinot blanc (85 %), friulano (10 %) en sauvignon blanc (5 %). Voor 4.50 euro importeursprijs een voortreffelijke instapwijn die veel waar voor het geld biedt. Alle druiven werden tegelijkertijd vergist op inox. Fruit, mooie zuren, balans, restsuiker 7 tot 8 gram. Alcohol 12,5 %.
• Vigna la Pieve, Sangiovese dell’Umbria IGT 2006. Wijn van klasse uit een district waar de provincies Perugia, Arezzo en Siena elkaar ontmoeten. En waarover de Romein Plinius de Oude al zei dat het gebied als het ware een roeping heeft om wijn voort te brengen. Mooi fruit. Goed en ingetogen ondersteund door gebruikt hout. Lichtelijk zoetje. Gave balans en lange finale. Rijpte 12 maanden op barrique en daarna 6 maanden op fles. Importeursprijs: 7.50 euro.
• Merlot + T Merlot dell’Umbria IGT 2003. Naam: woordspeling die betrekking heeft op de merel als etiketbeeld, plus de tannine in de wijn. Gemaakt van 85 % merlot en 15 % cabernet sauvignon. Elegante wijn van kleibodem, veel klein zwart en rood fruit, rond en opvallende balans. Rijpte 14 maanden op deels gebruikt hout en daarna 16 maanden op fles.

De cantina maakt ook Chardonnay, waarvan ik de 2009 Robbiano IGT bijzonder waardeer om z’n frisse zuren, harmonie, tropisch fruit, draaglijke alcohol en bescheiden houtrijping in barriques met een verschillend gebruiksverleden en op diverse manieren gebrand. Importeursprijs 9 euro. Aan de hoge kant voor een onbekende wijn, die in een polderlands restaurant al gauw 40 euro zou moeten kosten.

Die soms stevige exportprijzen waren overigens bij meer van onze bezoeken rondom het meer van Trasimeno in discussie.

Onbekend maakt minder onbemind als de prijs sympathieker wordt.