Wat je drinkt dat ben je. Aan die volkse wijsheid hebben hele generaties zich vastgehouden. En nog steeds vinden wijnliefhebbers dat binnen bepaalde prijsmarges hun keuze onovertroffen, zo niet maatgevend is. Wie niet waardeert wat zij uitschenken, moet nodig worden bijgespijkerd. En wie er ‘verstand’ van heeft mag in een restaurant namens het hele gezelschap nog altijd de wijnkaart bekijken, om vervolgens vast te stellen dat het aanbod ‘niet overhoudt’, maar dat die ene er wel mee door kan.

Zelfdestructie

Hoe lang blijven die ‘kenners’ nog ‘connaisseurs’, zonder te beseffen wat er zich mondiaal in de wijngaard afspeelt? Wanneer dringt het ook daar door dat de natuurdynamiek zelf de druif al tijden genetisch bespeelt? Wie de klimaatwetenschappers gelooft – en hun aanhang stijgt met de dag – weet dat de kooldioxide-uitstoot de aarde zo onrustbarend opwarmt dat de veroorzakers daarvan op weg zijn naar zelfvernietiging. Tenzij zich wereldwijd een discipline van ons meester maakt, die leidt tot drastische versobering in energieverbruik en vermenigvuldigingsgedrag, zodat de CO2-emissie weer leefbare proporties aanneemt. Zolang dat niet het geval is, moeten we ons zorgen maken over de gemiddelde temperatuurstijging, die sinds enige tijd uit de grafieken piekt. Geen cyclische golfbeweging, zoals in het verleden (met een uitschieter in de ‘kleine ijstijd’) maar uitsluitend een opwaartse lijn.

Generatie

De gevolgen zijn nu al verontrustend. Snelle evaporisatie en daarna condensatie boven zee met een toenemend aantal vernietigende stormen tot gevolg. Uitzetting van oceaanwater, waardoor de zeespiegel bedreigend stijgt. Overstromingen door overvloedige regenval. Genetische veranderingen in ons voedsel, als natuurlijke reactie op het temperatuurverloop. Vertalen we die gevolgen geïsoleerd voor de wijnbouw dan is de conclusie: de ‘connaisseur’ van vandaag is de onwetende van morgen. Aangepast gedrag kan daar verandering in brengen. Maar op welke termijn zich dat verzilvert in positieve resultaten voor ons leefklimaat, hangt af van de mate waarin mondiale samenwerking en individueel gedrag het egocentrisme overstijgen. Het zou wel eens meer dan een generatie kunnen duren, eer het zover is.

Harde feiten

Intussen zit de wijnbouw, net als tientallen andere sectoren, met de vraag hoe aan geruisloze verdwijning valt te ontkomen. Want bagatelliseren van de klimaatveranderingen is voor wetenschappers een al lang gepasseerd station. Dat liet Pancha Campo van de Wine Academy of Spain dezer dagen nog eens nadrukkelijk weten. Binnen het Intergovernmental Panel of Climate Change ( 2500 wetenschappers) onderzoekt hij de gevolgen van klimaatverandering voor de wijnindustrie en de consument. En die kunnen fataal zijn, als de bedrijfstak zich nu al niet wapent tegen wat haar de komende tijd te wachten kan staan. In restaurant De Nederlanden te Vreeland confronteerde Campo zijn gehoor met een reeks harde feiten. In de laatste kwarteeuw hebben zich de 12 warmste jaren sinds eeuwen geconcentreerd. Voor de wijnbouw heeft dat merkbaar gevolgen gehad. Wijnen ontwikkelen meer alcohol en tannine. Wie dat wil vermijden kan nu nog uitwijken: naar het noorden op ons halfrond en naar het zuiden op het andere. Voor landen als Chili, Argentinië, Nieuw Zeeland en Zuid Afrika is dat straks geen oplossing meer, omdat er op de(n) duur geen ‘koelere’ gebieden meer bestaan. Aan de pool smelt het ijs spectaculair. En menige gletsjer heeft al aan verkoelende betekenis ingeboet.

Verschijnselen

Stoom is gas dat in 7 dagen verdwijnt. Kooldioxide doet dat pas na 100 tot 150 jaar. Met methaan behoort het tot de belangrijkste ‘stokers’ van de globe. Jaren geleden beïnvloedde de mens het CO2 – niveau aanzienlijk minder dan nu. Ga maar eens na wat in dit welvaartstijdperk en bij een bijna explosieve groei van de wereldbevolking 1 persoon veroorzaakt met z’n adem, energieverbruik thuis (airco, koeling, huishoudapparatuur, computer, televisie), z’n autogebruik en z’n vliegreizen. Als de zeespiegel nog iets stijgt, komen bijvoorbeeld de Franse Medoc-wijngaarden door overstroming direct in gevaar. Ze liggen beneden oceaanpeil. De wijnstokwortels zullen al snel wegrotten. Onverwachte hagelstormen doen zich vaker en heviger voor dan voorheen. In mei van dit jaar is 80 % van het wijnareaal in La Mancha door stenen van ongekende omvang vernield. En hoe moet het met die fraaie Pinots Noir in Oregon en met die uit ’s werelds topgebied de Bourgogne als het daar niet koel genoeg blijft? En wat te denken van de Eiswein-regionen? Bij Dr. Loose aan de Moezel bleven de daarop gerichte wijngaarden vorstvrij, zodat hij een lucratieve oogst kon vergeten.

Opschuiven

Er zijn meer hittegolven te verwachten, weet master of wine en wijnwetenschapper Campo. Dan kan er ook meer ‘wild’ vuur ontstaan, waarvan de rook de druivenaroma’s bederft. En als de warm – koud – balans wereldwijd verder wordt verstoord omdat de golfstromen door temperatuurverandering uit hun loop raken, is de chaos compleet. Ontspoort het klimaat verder dan schuiven de wijnproductiezones op. Er is nu al Deense rode wijn en zelfs Pinot Noir in het Britse Kent en Sussex. Nederland kan, zoals ik al in een eerdere column aangaf, als het zo doorgaat op een steeds geschikter wijnklimaat rekenen. Totdat het op de lange duur ook de Benelux te heet onder de voeten wordt. Is een streek te koud, dan krijgen de druiven te weinig suiker, ze worden niet rijp en de wijn raakt niet in balans. Is het er te warm dan geeft de druif veel alcohol en tannine, ‘gekookte’ aroma’s en te weinig zuur. Dat houdt in dat we, bijvoorbeeld, voor Cabernet Sauvignon tussen de 17 en 19 graden moeten zitten. Dat lukt dus niet in La Mancha, maar wel in Bordeaux waar dan de vraag is: hoe lang nog? Minder dan anderhalve graad verschil kan een heel gebied ontregelen. Dat geldt straks ook voor de wijngaarden in de Bourgogne. In ieder geval zal temperatuurstijging de wijnstijlen veranderen. Is het mogelijk in de huidige zone straks nog een frisse, elegante Pinot Noir te maken? Als er geen afdoende maatregelen worden getroffen ziet het daar niet naar uit.

Regenpatroon

Dan heb ik het nog niet gehad over het veranderende regenpatroon. In de Penedes, Spanje, komt er geen regen meer in de groei- maar wel, ongewenst, in de oogstperiode. Dat gewijzigde vochtbeeld is weer van invloed op aard en intensiteit van ziekten. En op de uiteindelijke kwaliteit van de wijn. Een aantal andere gevolgen van klimaatverandering:

• meer zon betekent meer ultraviolette straling. Druiven ontwikkelen dan meer tannines en fenolen. Bovendien krijgen blauwe druiven dan een dikkere schil.
• meer ultraviolette straling geeft ook meer kleur en beïnvloedt de samenstelling van de vrucht. Anders gezegd: er treden genetische veranderingen op. De fotosynthese verloopt minder positief en er worden enzymen afgebroken.
• Er ontstaan vreemde, onaangename geuren en totaal andere aroma’ s door UV – B.

Groene wijn

Campo heeft nog andere negatieve gevolgen opgediept. Zo kan de groeicyclus van de plant worden bekort. Door vochtvermindering in de atmosfeer kunnen bovendien hele botrytis-wijngaarden waardeloos worden, een ramp voor met name Frankrijk en de Bondsrepubliek. En de smaak van de wijn kan onaangenaam groen worden als zich bij temperatuurstijging insecten zoals lieveheersbeestjes rondom de trossen nestelen en na de oogst in de most belanden. Voor het oogstmoment heeft de opwarming eveneens gevolgen. Als voor alcoholische rijpheid wordt gekozen, zijn de zaden doorgaans nog groen. En wie die er niet uit zeeft, houdt een onplezierige wijn over.  Veel wijnprofs blijken in de rol van ‘criticus’ van alcolholrijke wijnen te houden. Maar in feite proeven ze gemaskeerd en dus afgezwakt fruit, te weinig aciditeit, een hogere PH-waarde en meer potas. Zulke wijnen zijn maar kort houdbaar. En de mousserende maken onderontwikkelde bubbels aan. Kenmerkend is daarnaast de lucht van paardenzweet.

Maatregelen

Zodra wijngaarden moeten gedijen boven 35 graden Celsius zit er op langere termijn de kans in dat de oogst alleen maar zoete tafeldruiven oplevert, voor wijn ongeschikt. Op kortere termijn moeten we rekening houden met:

• reductie fotosynthese
• minder zuur
• minder fenolen
• verarmde aromastructuur
• confiturenkarakter

Hoe al deze bedreigingen kunnen worden afgewend is onderwerp van studie over een breed front. Maar het is wel duidelijk dat het straks op z’ n minst moet gaan om:

• andere groeizones, zolang opschuiven zin heeft
• andere druivenrassen
• andere vochtregulatie
• andere wortelstokken
• andere klonen
• andere beplantingsvisie
• andere keldertechniek
• aangepaste wijnwetgeving

Daar zit weer jaren werk in. Niet alleen voor wetenschappers. Maar vooral voor degenen die ervan moeten bestaan en de eerste gevolgen van de opwarming al ondervinden.