Dat belooft wat. Dacht ik, toen ik de ondertitel van het wijnboek 'Route de Vin' las. Er stond: 'Met de jag door de Franse wijnvelden'. Duurdoenerij? Daar leek het op. Maar wijnschrijver Oz Clark en z'n Britse maat James May, presentator van de autorubriek 'Topgears', zijn daar ver vandaan gebleven. Clark heeft geprobeerd de gecompliceerde Gallische wijnwereld wat inzichtelijker te maken. En May heeft z'n vooroordelen tegen hotemetoten en graaiers in de wijnwereld ongeremd uitgeleefd. De bedoeling was dat daaruit het soort Britse humor zou ontluiken dat op de achterkaft- namens TV Times- als 'brilliant fun' wordt aangeprezen. Maar door de sukkelige vertaling is daar in het Nederlands weinig van heel gebleven.

 

Onmogelijk

Wie de pretentie heeft humor te kunnen vertalen moet over een acrobatisch taalgebruik en een trefzeker, actueel idioom beschikken. Eigenlijk is een vertaling zonder semantisch inlevingsvermogen en gevoel voor cinematografisch woordenspel onmogelijk. Dat is in de Nederlandse uitgave, die z'n Britse titel nota bene naar het Frans zag omgebogen, dan ook duidelijk merkbaar. Harkerige, soms eindeloze zinnen, waarop grammaticaal hier en daar flink valt af te dingen. Bij elkaar geperste woorden in stijfdeftige constructies, die de oorspronkelijke sfeer, waarin de humor z'n effect moet krijgen, volstrekt elimineert. Hier is een vertaalster aan het werk geweest bij wie het spirirtuele 'transport' van het Engels naar onze taal ronduit gezegd is mislukt.

Genante missers

Overigens blinkt de eigenlijke inhoud van het boek ook al niet uit in gevatheid. Er spat, tegen de reclame in, bepaald geen gein uit de teksten. Dan heb ik het nog niet gehad over informatiegaten en spelfouten in namen van wijnen, wijnregio's en wijnclassificaties. En evenmin over de grammaticale slibpartijen, waarvoor vertaalster en uitgeverij zich eensgezind zouden moeten generen.

Samenzwering

In het boek las ik een paar uitspraken die onder het etiket 'humor' worden opgedist, al zijn ze nog zo zouteloos. Zo zegt co-auteur James May dat Franse wijn 'een te gecompliceerd onderwerp is om in een mensenleven te bevatten'. Daarom raadt hij ons aan liever te genieten van 'tafelvoetbal met de lokale bevolking'. Lig je nog niet dubbel van het lachen? Laat dan deze hoogwaardige lol uit een proefnotitie van James eens tot je doordringen: 'Ik denk dat het speeksel van een voetballersvrouw zo moet smaken'. De vertaalster laat de man ook enkele totaal onbegrijpelijke zinnen uitbraken, waaraan ik verder geen papier wens te besteden. En het optimum aan humor schenkt ons Oz Clark hoogst persoonlijk als hij zegt dat James in de Franse wijnprijzen 'een gigantische Gallische samenzwering' ziet om 'keurige Britse wijndrinkers van 5 euro de fles' te belazeren. Premier Grand Cru-jool dus, die vertaald amper handen op elkaar krijgt in een derderangs cabaretprogramma. Van Clark had ik bovendien verwacht dat hij meer dan wat napraat-kritiek op het Franse wijnclassificatie- en etiketteringssysteem ten beste zou hebben gegeven.

Geblunder

Wat de blunders betreft het volgende rijtje, dat trouwens niet uitputtend is:

• Clark vergeet herhaaldelijk 'appellations'. Zo slaat hij in de Languedoc gemakshalve alle coteaux-dorpen over die hun naam op het wijnetiket mogen zetten. Dat doet hij ook in de Minervois. La Liviniere bestaat voor hem kennelijk niet. Bij de Quart de Chaume laat hij eveneens alle dorpsnamen buiten beeld. Hij laat zelfs na te vermelden dat Chaumes Premier Cru de enige Loire-wijn met deze classificatie is.
• De vertaalster heeft het over 'capucijners', waarmee ze niet de groente maar een kloosterorde bedoelt. Die heet in werkelijkheid: capucijnen.
• Onder de aanbevolen literatuur noemt de uitgeverij Tirion twee inmiddels twee stevig verouderde gidsen en twee boeken die het verschijnen niet waard waren: Opstap naar wijn en Proef! Wijn (zie eerdere besprekingen).

Varkensvlees...

Ontspoorde teksten, termen en namen zijn in dit boek geen uitzondering. Hier volgt een greep:

• Een sub-appellation 'die rode wijn maakt'. Moet zijn: 'die staat voor rode wijn.'
• Er wordt een wijnstijl 'gemaakt'. Een stijl maak je niet, maar beoefen of bedrijf je.
• 'Het is hier gamay dat de klok slaat. Verhaspelde uitdrukking voor: Het is hier alles gamay wat de klok slaat.
• Gewurztraminer in de Franse Elzas graag zonder Umlaut. Dat leesteken kennen de Fransen niet.
• Crus Beaujolais. Die heten in Frankrijk: Crus du Beaujolais
• Coteaux de Languedoc. Moet zijn: du Languedoc.

Fraaiste zin met totaal onbedoelde humor: 'Omdat er slechts een of twee per jaar worden geslacht, worden de plaatselijke huisvrouwen meesteressen in het conserveren van varkensvlees'. Het zal je wederhelft maar wezen!.

Kortom, beste uitgever: doe ons een lol. En hou deze rommel voortaan uit de markt.

Boektitel: Route de Vin
Uitgeverij: Tirion Baarn
Prijs 24,95 euro
ISBN 9789043910989