Grappa’s waarvan je beschouwelijk wordt. Die hebben we geproefd in een contemplatieve omgeving. Want Walraven en Sax vierde z’n vestiging in Breda in de Grote Kerk. Het gotische juweel in deze Oranjestad. Het wijnhuis had er een compleet proeffeest van gemaakt. Alle geïmporteerde wijnen van bekende huizen zoals Trimbach, Frescobaldi, Guigal en Palmer waren er te proeven. Maar het hoogtepunt van de dag was de presentatie van de vloeibare ambachtelijke kunst, waarop de Italiaanse distilleerderij Nonino een select gezelschap vergastte. Deze Friulanen (tegen de Sloveense grens) maken grappa’ s en aquavits van wereldfaam. Digestieven waarvoor respectievelijk uitgeperste en hele druiven de materie regeren. De befaamdste diners, zo verzekerde exportmanager Carmine Manocchio, worden steevast besloten met een grappa van Nonino, het huis dat in 1897 in de buurt van Udine als eenmanszaakje begon.

Verse oogst

Het geheim achter deze niet te imiteren grappa’s is dat direct in aansluiting op de oogst van de druiven het restant na verwerking wordt gedestilleerd. Niet in een fabriek, maar in een familiebedrijf dat dit als enige in Italië doet en waar ook het oude handwerk nog in ere is. Het hele gezin werkt in de distilleerderij. Vader Benito, nu 75, moeder Gianella en de dochters Elisabetha, Christina en Antonella. Grappa hoort in dat deel van Friuli net zo bij het dagelijks leven als bij ons koffie. En de meeste soorten zijn er zo tussen de 10 en 15 euro te koop. Maar wat wij in Breda te proeven kregen was ‘exclusief ‘. De mondiale top. Alleen voor de fijnproever die 300 euro of meer voor een fles over heeft. Wat je dan aan aroma’ s binnen krijgt is amper in een paar woorden samen te vatten.

Geen betere

Nonino is een van de 35 ‘artisanale’ distilleerderijen die Italië telt. Er zijn nog 100 andere. Maar die noemen de ‘betere’ producenten ‘de industrie’. Massaproductie. En daar zijn verwende proevers niet voor te porren. Er zijn op dit moment in Italië wel 1800 verschillende grappa-‘labels’, Nonino zit aan de top van de top tien. Er is geen betere, zeggen ze over zichzelf. En om dat te bewijzen, moet je over ongeëvenaard vakmanschap beschikken. Dat daarvan sprake is, illustreert het dikke register waarin de lovende beoordelingen van gespecialiseerde grappakenners, journalisten, diplomaten en wereldleiders zijn opgenomen. Ook de grappa’ s die wij proefden lieten daar geen twijfel over bestaan. Van de topproducten wordt jaarlijks maar een beperkt aantal flessen gemaakt. Dat wordt op de informatielabels om de fleshals vermeld.

Vloeibaar goud

Nonino maakt in de vorm van de eerder vermelde aquavit de vermaarde UE, waarbij op de U een streepje hoort te staan. Die letters staan voor de inheemse aanduiding van het woord: druif. Daarvan kreeg ik onder andere de Riserva 18 anni Cru Collio Tocai in het glas. Van dit fluïde goud bestaan maar 647 flessen, waarvan er maar 6 voor de Nederlandse markt zijn bestemd. De beste grappa vond ik de Riserva Antica Cuvee, gemaakt van de rassen cabernet sauvignon, merlot, pignolo en fragolano. Daarin zijn zelfs noten van cakedeeg en tabak te bespeuren,

Op afstand

Bedenk wel dat grappa minder dan mondjesmaat moet worden ingenomen. Anders verbrandt je palatum of krijg je bijna een gat in je maag. Want hier zijn alcoholpercentages van 40 tot 50 geen uitzondering. Geur opsnuiven doe je letterlijk op afstand. En hoe verder het glas van de neus kan blijven, des te geroutineerder de proever. Maar hoe dichter het glas bij het reukorgaan komt, des te intenser de waaier aan geuren die deze destillaten kenmerkt. Die aroma’ s wisselen elkaar na enige tijd snel af, zodat er met recht van smaakdynamiek kan worden gesproken. Kortom: Nonino, het bedrijf dat het als eerste aandurfde uit een enkel druivenras, de Picolit, een grappa te ‘scheppen’ is als marktleider in geen geval te overtreffen. In prijs weet ik het nog niet. En in smaakbeleving en kwaliteit heb ik een gelijkwaardige tegenvoeter nog niet ontmoet.