Wijntje en trijntje, daar hebben generaties mee leren leven. Maar met wijntje en treintje, heb je eigenlijk helemaal geen leven. Dat staat stil in je hoofd, als je in die smoezelige en vaak afgeladen wagons door steden, dorpen en velden dendert. Met een overlevingsverwachting die lijdt onder elk gemist rood licht op treurig onderhouden baanvakken. Tussen rails en wissels, waar zelfs onheilvoorkomers in van die gele pakken hun leven niet altijd zeker zijn. Deze week probeerde ik in zo’n morsige coupe, die stijf stond van mobiel en digitaal lawijt, op een traject van goed 100 kilometer van een wijncolumn te bevallen. Ik heb nog geen woord uit mijn vocabulaire geschud, of ik word lastig gevallen. Of ik wel eens lees. Ja, dat hebben ze goed gezien. Of ik wel eens van de NS-Publieksprijs heb gehoord? Dat heb ik, maar die naam staat me niet aan. Hoezo dan niet? Dat ga ik straks in een column vertellen. Maar je mag alvast weten dat ik voor de schrijver Japin zou kiezen als het om literair talent gaat.

Opvijzelen

Ondervrager af. Wijncolumnist weer aan het werk. Maar niet lang. Want er springt een peloton Marokkaans tuig de wagon in, dat in de kortste keren het reisklimaat verziekt met gepest en geblaat. Ik berg m’n schrijfspullen dus liever op. En denk: wat een arrogante blaaskaken daar in die spoorwegbunker. Ze bestaan het om een Nederlandse auteur te bekronen met een NS-prijs, waarmee ze kennelijk het ingezakte prestatieprestige willen opvijzelen. Maar geen enkele reiziger, ook al is’ie auteur, kan het in die wagons nog zonder zelfverdedigingscursus af. Laat staan dat je er ook maar een letter op papier zou krijgen. Af en toe zie je nog iemand met een laptop op zo’n vlekkerige bank. Geen lolletje in treinen, waar je voeten wegslippen in verschaald bier, uitgedroogde mayonaise of al smerige tissues. Zo’ n passagier houdt het na een paar minuten meestal wel voor gezien. Als hij al niet eerder in het spitsuurgedrang genoodzaakt is de boel maar in te pakken.

Pretentie

NS-literatuurprijs? Wat een pretentie van bonus-bobo’s die niet in staat zijn te verhelpen dat reizigers geregeld door treingajes in elkaar worden geramd, omdat ze de heren (want dames lopen niet op verkeerd testosteron) alleen maar op hun fatsoen wijzen. Een prijs voor een auteur, hoe durven ze. Japin schrijft lekker thuis, zo liet-ie me weten. Tussen 10 en 4. Aan een comfortabel bureau. Nooit aan zo’n plakkerige NS-richel vol kruimels en kringen, die daar voor ‘tafel’ doorgaat. De MSRA-bacterie in ziekenhuizen is al erg. Maar ik denk dat de NS-infectiehaarden een veelvoud aan slachtoffers maken. Een auteursprijs, wat een ontspoorde verbeelding daar in Utrecht. Alsof die middeleeuwse wagonteksten in de gebiedende wijs ook maar iets met literatuur te maken zouden hebben. En dan die clowns van omroepers die zich in de trein in vet dialect en met voorspelbare grappen uitsloven in gederailleerd Nederlands. Probeer in die sfeer maar eens een wijncolumn of een zelfs onbekroond boek te schrijven. Wie daarin slaagt, is op zichzelf al een gratis eerste klas-jaarabonnement waard.

Ongewenst

Treinreizigers wordt fileleed bespaard. Zeggen ze. Geen stress en zo. Nou, ga dan maar eens lekker ONgestoord in die ‘stilte’-coupe zitten. Daar heb ik het nog nooit tot een wijnverhaal gebracht. Je raakt er alleen maar GEstoord van al die uitgekraamde ongewenste intimiteiten die je concentratie oplossen in ergernis. De NS-prijs, wat een ontkenning van eigen falen. Moet je toevallig eens aangewezen zijn op de zatkullen-expres. Geen NS-er die daar ooit met resultaat ingrijpt. Daar hebben ze trouwens nooit van Japin gehoord. En er komt, vanwege de drankagressie, al lang geen rugzakkelner meer langs, die een wijntje tapt. Ik vroeg enkele dubbelzienden op de terugreis wat ze de laatste tijd het meest hadden gelezen. Antwoord: Treinkrantjes. En die vallen buiten de prijzen. Die zijn gratis, toch? Beste railbestierders, doe eens wat aan die bezopen treincultuur, voordat je het hoogdravend maar slecht sporend in de literatuur zoekt.